Aktualności

Obgryzanie ogonów u świń jest zjawiskiem wieloczynnikowym. Problem często ujawnia się dopiero po skumulowaniu się wielu różnych problemów.

Zgodnie z § 23 ust. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej, przed wykonaniem zabiegu obcinania ogonków należy podjąć środki zapobiegające okaleczeniu świń, w szczególności zmieniając warunki ich utrzymywania.

Konieczne jest przeprowadzenie kontroli w celu ustalenia ryzyka wystąpienia obgryzania ogonków, aby móc opracować ewentualny plan działań zapobiegawczych.

Zgodnie z § 6 ww. rozporządzenia rolnik ma obowiązek co najmniej 1 raz dziennie doglądać zwierzęta. Przeprowadzając codzienną kontrolę należy zwracać uwagę czy u świń nie występują pierwsze symptomy mogące wskazywać na rozwijający się problem np.:

• ogony u świń są opuszczone,
• ślady pogryzień i świeżych ran na ciele, w tym w szczególności w okolicy ogona,
• nadmierna ekscytacja zwierząt.

W celu ustalenia ewentualnego ryzyka rozwinięcia się problemu obgryzania ogonów, 1 raz w miesiącu powinna zostać przeprowadzona szczegółowa analiza, której wyniki należy udokumentować np. używając protokołu będącego załącznikiem nr 3 do niniejszych wytycznych. Ww. dokument może być przedmiotem kontroli powiatowego lekarza weterynarii.

Jeżeli wyniki przeprowadzonej analizy wskazują na podwyższone ryzyko wystąpienia obgryzania ogonów należy opracować plan naprawczy, który eliminowałby stwierdzone zagrożenia. Plan naprawczy powinien skupiać się w pierwszej kolejności na zmianie tych parametrów, które rolnik ocenił najwyżej, w ramach przeprowadzanej analizy ryzyka.

Podstawowe kryteria, które należy wziąć pod uwagę przeprowadzając analizę ryzyka to:

1. wyłożone materiały wzbogacające;
2. czystość;
3. komfort termiczny i jakość powietrza;
4. status zdrowotny;
5. konkurencję o żywność i przestrzeń;
6. dietę.

Przeprowadzając analizę ryzyka w zakresie ww. parametrów należy wziąć pod uwagę poniższe parametry:

Poniżej opisano sposoby oceny niektórych wskaźników z powyższej tabeli.

Występowanie obgryzania ogonów

Materiały manipulacyjne

Zapewnienie wystarczającej ilości odpowiednich materiałów jest konieczne, aby umożliwić świniom zaspokojenie ich wrodzonej potrzeby rycia, wąchania, gryzienia i żucia.

• Manipulacja i badanie dostarczonych materiałów wzbogacających jest pozytywnym wskaźnikiem zapewnienia potrzeb behawioralnych świń.
• Brak odpowiednich materiałów wzbogacających może prowadzić do przekierowania potrzeby manipulacji na inne obiekty i na żywe zwierzęta.

Ocena wykorzystania materiałów wzbogacających obejmuje:

1. ocenę śladów użytkowania:

   • widoczne ślady po ugryzieniach w drewnie, obszary wilgotne/mokre w wyniku kontaktu ze śliną świadczące o używaniu przez zwierzęta; materiały suche i zakurzone świadczą o braku zainteresowania nimi przez świnie. Wyraźne ślady gryzienia, mokre obszary wskazujące na niedawną interakcję.

   

   Świnie mogą podnieść i trochę przesunąć zawieszony kawałek drewna.

   ! Uwaga: im niżej zawieszony jest przedmiot tym lepiej, gdyż świnie wolą trzymać głowy opuszczone w dół, tak jak robią to podczas rycia.

   

   Brak widocznych śladów użytkowania. Nowy przedmiot powinien skłaniać świnie do częstych interakcji.

   Ten kawałek drewna został powieszony zbyt wysoko i kołysze się, gdy świnie próbują go ugryźć, przez co nie spełnią swojej roli.

2. ocenę częstotliwości wymiany materiałów wzbogacających:

   

   Obecność w kojcach materiałów w różnym stopniu zużycia; posiadanie na stanie gospodarstwa przechowywanych materiałów wzbogacających do wymiany. Kosz ze słomą jest dobrze wypełniony a szczeliny między prętami kosza są wystarczająco szerokie, aby wyciągnąć źdźbła.

   

   Kosz jest prawie pusty i jedynie małe ilości lucerny spadają na podłogę. Należy uzupełniać kosz, aby stymulować eksplorację i konsumpcję.

3. ocenę czystości materiałów wzbogacających:

   

   Przedmioty zabrudzone nie są interesujące dla świń, a także mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa biologicznego.

   

   Na ścianie powieszono czysty worek.

   Świnie wyraźnie interesują się workiem: widoczne są ślady żucia (patrz mokre plamy) i niszczenia.

   

   Wiszący worek jest zabrudzony odchodami i nie budzi zainteresowania świń.

   Nie ma śladów niedawnego użytkowania.

Czystość zwierząt

Świnie w naturze są czystymi zwierzętami, co oznacza, że ich miejsce odpoczynku jest oddalone od miejsca, w którym znajdują się ich odchody.

Jeżeli świnie w kojcach są brudne, oznacza to mają nieodpowiednie warunki, np.

• zbyt duże zagęszczenie;
• niewłaściwy układ kojca;
• niewłaściwa podłoga;
• stres termiczny;
• niewłaściwa wentylacja.

Zabrudzenie ciała świadczy o tym, że świnie nie czują się komfortowo, jest więc wskaźnikiem zwiększonego ryzyka wystąpienia obgryzania ogonów. Ocenę prowadzi się na poszczególnych sztukach, oceniając procent zabrudzonej powierzchni po jednej stronie ciała. Oceniając zabrudzenie nie bierzemy pod uwagę przebarwień na skórze.

• Duża liczba świń ocenionych jako brudne, może świadczyć o tym, że temperatura otoczenia jest zbyt wysoka.
• Mała liczba świń ocenionych jako brudne, może świadczyć o tym, że jest zbyt mała powierzchnia dostępna dla zwierząt.

Stan zdrowia

Zgodnie z § 14 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej, w gospodarstwie powinna być możliwość odizolowania chorych zwierząt. Kojce przeznaczone dla zwierząt chorych powinny zapewniać odpowiednie warunki dla chorego zwierzęcia np. lub ściółka.

Aby zapewnić odpowiednie warunki dla chorych świń, w gospodarstwie należy wyznaczyć tyle kojców, aby możliwe było przetrzymywanie w nich 2,5% świń w stadzie.

Ponadto, jedno miejsce powinno być stale gotowe na przyjęcie świń. W kojcu przeznaczonym dla chorych zwierząt należy zapewnić:

• miękką wyściółkę 2/3 podłogi np. maty gumowe, ściółka;
• możliwość podniesienia lub obniżenia temperatury;
• brak przeciągów;
• zmniejszenie zagęszczenia o połowę.

Ocena występowania kulawizny u świń

Kulawizna to brak możliwości używania bez bólu jednej lub więcej kończyn. Kulawizna może mieć różne nasilenie, od zmniejszonej ruchliwości przez nieobarczanie jednej kończyny do całkowitego braku poruszania się. Kulawizna jest oznaką złego stanu zdrowia.

Zły stan zdrowia może działać jako stresor, który może prowadzić do obgryzania ogonów.

Oznaki złego stanu zdrowia, takie jak kulawizna, są zatem wskaźnikiem oceny ryzyka obgryzania ogonów.

Ocenę prowadzi się obserwując poszczególne zwierzęta. Należy doprowadzić do tego, aby wszystkie świnie podniosły się, tak żeby można było obserwować je podczas poruszania.

Ocena chodu powinna być wykonywana na nieśliskiej podłodze. W celu oceny stada należy obliczyć odsetek świń z kulawizną.

Brak lub niewielkie zagrożenie dla dobrostanu:

• brak kulawizny – płynny ruch, taka sama długość kroku, równomierne obarczanie wszystkich kończyn lub
• lekka kulawizna (sztywny chód, skrócony krok, zwiększony ruch w odcinku kręgosłupa)

Wysokie zagrożenie dla dobrostanu:

• ciężka kulawizna – minimalne obciążania chorej kończyny, szybkie przenoszenie ciężaru cała z chorej kończyny, nieobciążanie kończyny.

Właściwa dieta

Kondycja zwierząt zależy od jakości i ilości podawanej paszy. Zła kondycja zwierząt może być przyczyna pojawienia się problemu obgryzania ogonów. Słabsze osobniki często padają ofiara silniejszych jednostek.

Oznaki niewłaściwej diety, są wskaźnikiem do oceny ryzyka.

Brak ryzyka zagrożenia dobrostanu: dobra kondycja

Wysokie ryzyko zagrożenia dobrostanu: zła kondycja

Niedobory

Kanibalizm wywoływany jest niedoborami żywieniowymi, w szczególności niedoborami błonnika, chlorku sodu (soli), białka całkowitego lub specyficznych aminokwasów, takich jak tryptofan.

Świnie potrzebują odpowiedniej dawki błonnika, tj. co najmniej 4% dziennej dawki żywieniowej, np. jeżeli dzienna dawka żywieniowa na 1 loszkę wynosi 2,7 kg, to dzienne zapotrzebowanie na błonnik wynosi 100 g.

Dodatek soli do dawki żywieniowej w większości przypadków skutecznie eliminuje objawy niedoboru. Sód zawarty w soli jest podstawowym makroelementem, który jest niezbędny organizmowi do przeprowadzenia wielu procesów fizjologicznych. Stosowanie soli w ilości 0,4–0,6% ogranicza występowanie kanibalizmu.

Należy unikać nagłej zmiany składu paszy, szczególnie obniżenia ilości składników odżywczych, gdyż może to doprowadzić do kanibalizmu.

Ponadto, poziom rozdrabniania paszy ma niezwykle istotne znaczenie dla prawidłowego trawienia. Przyjmuje się, że pasza o odpowiednim rozdrobnieniu zawiera 50 proc. cząstek o średnicy poniżej 1 mm, 35 proc. cząstek o średnicy 1 – 2 mm, 12 proc. cząstek o średnicy 2 – 3 mm, i maksymalnie 3 proc. cząstek o średnicy powyżej 3 mm.

Dostęp do wody

Oprócz dostępności dobrze skomponowanej paszy, bardzo istotne jest zapewnienie stałego dostępu do świeżej wody.

Niewystarczające pobieranie wody może prowadzić do zmniejszenia ilości pobieranej paszy i problemów z trawieniem.

Stres i frustracja spowodowana niedostatecznym dostępem do wody może prowadzić do gryzienia ogonów.

W celu zapewnienia odpowiedniej liczby poideł dla warchlaków i tuczników, należy zapewnić co najmniej jedno poidło na 10 szt. świń. W załączniku 2 znajdują się dodatkowe informacje dotyczące poideł automatycznych dla świń.

Zapobieganie agresji

Mieszanie świń pomaga zoptymalizować tworzenie grup produkcyjnych i umożliwia precyzyjne karmienie. Posiada jednak wady, takie jak zwiększony stres i agresja u świń czy rozprzestrzenianie się chorób, które mogą zniwelować ww. korzyści.

Należy unikać mieszania świń. W razie potrzeby należy przegrupować świnie w jak najmłodszym wieku. Im starsze i cięższe świnie, tym większe jest prawdopodobieństwo zahamowania wzrostu oraz cięższych obrażeń.

Socjalizacja prosiąt zwiększa ich zdolności do szybkiego rozwiązywania problemów dotyczących ustalania hierarchii bez długotrwałej agresji. Socjalizacja polega na umożliwieniu dwóm lub więcej miotom mieszania, się jeszcze przed odsadzeniem prosiąt np. poprzez usunięcie bariery między kojcami. Zmniejszy to także stres związany z odsadzeniem.

Podczas mieszania świń, aby zapobiec walkom, konieczne jest:

• niewprowadzanie pojedynczych świń do ustalonej grupy;
• zapewnienie dużej przestrzeni podczas mieszania grup, co ułatwia świniom szybkie ustalenie hierarchii - ograniczona przestrzeń nie pozwala świni na wycofanie się w przypadku ataku;
• zapewnienie przeszkody, za którą atakowana świnia może się częściowo schować (np. bela słomy), pozwoli to na znaczne zmniejszenie obrażeń,
• zapewnienie materiału wzbogacającego, który zainteresuje świnie i powstrzyma od kontynuowania walki. Istotne jest, aby dostarczony materiał był dostępny dla wszystkich świń np. słoma. W innym przypadku może stać się to powodem do walk.

Do pobrania

• Ulotka z załącznikami - analiza ryzyka dotyczącego zagrożenia wystąpienia obgryzania ogona u świń - GIW2023